* ( فَإِنْ جاءُوكَ ) * پس اگر بيايند اهل كتاب بمحاكمه نزد تو * ( فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ ) * پس حكم كن ميان ايشان * ( أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ ) * يا روى بگردان از ايشان و باهل ملتشان رد كن تا بر طبق شريعت خود عمل كنند حقتعالى در اين آيه آن حضرت را مخير ساخته است ميان حكم و اعراض و لهذا گفته‌اند كه ( لو تحاكم الكتابيان الى القاضى لم يجب عليه الحكم ) حسن و عكرمه و مجاهد گفته‌اند كه اين تخيير منسوخ است بقوله وَأَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّه و در روايات اصحاب ما ثابت شده كه اين تخيير ثابت است و در شرع مر ائمهء احكام گاهى كه حكم ما موافق حكم اهل كتاب باشد چنان كه تفصيل آن در آيهء وَأَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّه عنقريب سمت تحرير خواهد يافت و ابن عباس و قتاده و عطا و شعبى و ابراهيم نيز بر اينند * ( وَإِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ ) * و اگر روى بگردانى از ايشان و حكم نكنى * ( فَلَنْ يَضُرُّوكَ شَيْئاً ) * پس زيان نتوانند رسانيد به تو چيزى را به جهت معادات ايشان به تو بواسطهء اعراض تو از حكم چه خداى عاصم تو است از ضرر معادات ايشان به تو * ( وَإِنْ حَكَمْتَ ) * و اگر ارادهء حكم كنى * ( فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ ) * پس حكم كن ميان ايشان براستى و عدل بر وجهى كه به آن مأمورى * ( إِنَّ اللَّه ) * بدرستى كه خداى * ( يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ ) * دوست ميدارد عدل كنندگان را در حكم پس حافظ ايشان باشد و تعظيم شأن ايشان نمايد * ( وَكَيْفَ يُحَكِّمُونَكَ ) * اين تعجبى است از تحكيم ايشان حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله را يعنى چگونه حكم ميسازند ترا * ( وَعِنْدَهُمُ التَّوْراةُ ) * و حال آنكه تورية نزد ايشان است * ( فِيها حُكْمُ اللَّه ) * در حالتى كه در آن ثابت است حكم خداى برجم اين تنبيه است بر آنكه قصد ايشان بتحكيم معرفت و اقامت شرع نيست بلكه مقصود ايشان از آن اهوان امر است بر ايشان اگر چه زعم ايشان آن باشد كه حقتعالى فرموده است و قوله * ( فِيها حُكْمُ اللَّه ) * حالست از تورية اگر حكم مرفوع باشد بظرف و اگر مرفوع باشد بابتدائية حال خواهد بود از ضمير مستكن در ظرف و تأنيث تورية جهت آنست كه نظير اسماء مؤنثه عربيه است چون موماة و دوداة * ( ثُمَّ يَتَوَلَّوْنَ ) * عطف است بر يحكمونك داخل در حكم تعجب يعنى پس ايشان برمىگردند و اعراض ميكنند از حكم تو * ( مِنْ بَعْدِ ذلِكَ ) * از پس آنكه تو حكم كردهء موافق كتاب ايشان * ( وَما أُولئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ ) * و نيستند اينگروه باور دارندگان كتاب خود را يا حكم